Bozor savdogari uchun kunlik hisob

Bozorda kun tez o'tadi: ertalab tovarni tushirasiz, tushgacha xaridor ketma-ket keladi, kechqurun esa charchab, kassadagi pulni sanab uyga ketasiz. «Bugun qanday bo'ldi?» deb so'rashsa, «yomon emas» deb javob berasiz. Lekin «yomon emas» qancha? Foyda bormi yoki faqat pul aylandimi? Bozor savdogarining qulayligi shundaki, tovar kam turdagi va kun ichida sotilib bo'ladi. Shuning uchun kunlik hisobni yuritish oson: bitta varaq va qalam yetadi.

Ikki yozuv: ertalab va kechqurun

Kun bo'yi qo'lingizda qalam tutib turishingiz shart emas. Faqat ikki marta yozing:

• ertalab: nima va qancha olib keldingiz, tovarni qanchadan sotib oldingiz (tannarx);
• kechqurun: nima va qancha qoldi, shundan nechtasi buzildi yoki yaroqsiz bo'ldi.

Birlik hamma yozuvda bir xil bo'lsin: kilogramm, dona yoki quti. Kun o'rtasida qo'shimcha tovar olib kelsangiz yoki qo'shni rastaga sotib yuborsangiz, buni ham alohida satrga yozing: «qo'shildi» yoki «berildi».

Bir necha xil tovar sotsangiz, varaqni jadvalga aylantiring: har bir tovarga alohida qator, ustunlar esa — ertalab, qo'shildi, qoldi, buzildi, sotilgan, narx, tushum. Qog'ozdagi varaq ham, telefondagi jadval ham mos keladi, faqat har kuni bir xil ko'rinishda bo'lsin. Kechqurun bu jadval hisobni o'zi tartibga soladi.

Asosiy formula

Ertalabki miqdor + qo'shilgan − kechqurungi qoldiq − buzilgan = sotilgan. Keyin sotilganni sotuv narxiga ko'paytirib, kutiladigan tushumni chiqaring va kassadagi pul bilan solishtiring. Farq kamomadni, chegirmani yoki yozilmagan qarzni ko'rsatadi.

Misol (yangi pomidor):

• olib keldingiz 40 kg, kilosiga 7 000 so'mdan: 280 000 so'm;
• kechqurun qoldi 4 kg, buzildi 3 kg;
• sotilgan: 40 − 4 − 3 = 33 kg;
• shundan 28 kg kunduzi 10 000 so'mdan, 5 kg kechqurun arzonlashtirib, 8 000 so'mdan sotildi: 280 000 + 40 000 = 320 000 so'm;
• kassada 312 000 so'm, daftarda esa qarzga berilgan 8 000 so'm bor.

312 000 + 8 000 = 320 000, hisob mos keldi. Agar kassada 305 000 so'm chiqsa, 7 000 so'm tushuntirilmay qolardi: sanashdagi xato, ortiqcha qaytim yoki yozilmagan chegirma. Aynan shunday farqni izlash kerak.

Kunlik foydani ko'rish

Endi foydani hisoblang. Sotilgan va buzilgan tovarning tannarxi: (33 + 3) × 7 000 = 252 000 so'm. Daromad 320 000 so'm. Ayirma: 320 000 − 252 000 = 68 000 so'm. Undan yo'l haqi va joy puli (masalan, 25 000) chiqarilsa, kunlik foyda 43 000 so'm bo'ladi. Qolgan 4 kg ertaga sotiladi va ertangi hisobga «qoldiq» bo'lib o'tadi.

Bunday hisobsiz «kassada 312 000 bor, demak shuncha foyda» deb o'ylash oson. Aslida bu pul tovar uchun to'langan 280 000 ni ham o'z ichiga oladi.

Haftalik xulosa

Besh-yetti kunlik varaqlarni yonma-yon qo'yib qarang:

• qaysi kunlari ko'proq sotiladi (dam olish kuni, bozor kuni);
• qaysi tovar eng ko'p buziladi: uni kamroq olish yoki erta arzonlashtirish kerak;
• qaysi tovar doim qoladi: u joy va pulni band qiladi;
• o'rtacha kunlik foyda.

Shu raqamlar asosida ertangi xaridni aniqlaysiz: «seshanba kuni 30 kg yetadi, 40 kg ortiqcha».

Mavsumni ham yozib boring. Yozda va qishda, bayramlar oldidan sotuv keskin o'zgaradi. Shu kunlarni daftaringizdan topib olsangiz, kelasi yil qancha tovar olib kelishni oldindan bilasiz.

Odatiy xatolar

• kun oxirida xotiradan yozish: ertalabki raqam esdan chiqadi;
• buzilgan tovarni yozmaslik, natijada u «sotilgan»ga qo'shilib, tushum kam ko'rinadi;
• qarz daftari bilan kassani aralashtirish;
• tannarxni bir marta yozib, narx o'zgarganda yangilamaslik;
• o'zingiz uchun olingan pulni (tushlik, taksi) yozmaslik.

Xulosa

Ertalab va kechqurun yozilgan ikki raqam bozor savdogariga tovar ham, pul ham haqida aniq ma'lumot beradi. Bu odat bir necha daqiqa oladi, foyda bor-yo'qligini esa taxmin bilan emas, hisob bilan ko'rsatadi. Rastangiz yoki bozordagi omborchangiz kengayib, tovarni bir marta to'liq sanab chiqish kerak bo'lsa, Sanab jamoasi sanoqni o'tkazib, natijani tushunarli hisobotda topshiradi.