Qo'l ishi mahsulotlari: materiallar hisobi

O'yinchoq to'qiydigan ayol bir vaqtda o'n ikkita ayiqcha buyurtmasini oldi. Ip yarmiga ham yetmadi, bozorga borsa, o'sha rangdagi kalava endi yo'q, bor rang esa sal boshqacha. Buyurtma kechikdi, mijoz esa kutishni xohlamadi. Bunday voqea qo'l ishi bilan shug'ullanuvchi deyarli har kimda bo'lgan. Sabab oddiy: tayyor buyumni hamma sanaydi, ip, mato, munchoq va furnituraga esa «bor-ku» deb qaraydi. Aslida material ham tovar: pul unga kiritilgan va u tugasa, ish to'xtaydi.

Material nega tovar kabi hisoblanadi

Tayyor buyum sotilganda pul qaytadi. Material esa javonda yoki qutida yotib, pulingizni «ushlab» turadi. Uning qancha turishini, nima tez tugashini va qaysi rangdan ortiqcha olinganini bilmasangiz, ikki xil zarar ko'rasiz: kerakli narsa yetmaydi, keraksiz narsa to'planadi. Bundan tashqari, tayyor buyum narxini to'g'ri qo'yish uchun materialga qancha ketganini bilish shart.

Uchta alohida ro'yxat

Hamma narsani bitta daftarga aralash yozmang, uchta ro'yxat yuriting:

1. Materiallar: ip, mato, munchoq, to'ldiruvchi, furnitura, qadoq. Har bir qatorda nomi, rangi yoki kodi, miqdori (kalava, metr, dona, gramm) va olingan sana.
2. Yarim tayyor: kesib qo'yilgan bo'laklar, bog'langan qismlar, tikilmagan buyum. Ular «yo'qolib qoladigan» eng xavfli guruh.
3. Tayyor buyumlar: har biriga yorliq va kod. Qatorda kod, tayyor bo'lgan sana, qaysi materialdan, tannarxi va sotuv narxi.

Materialni ishga olganda ro'yxatda «ishga olindi» deb ayiring, ish tugagach ortganini qaytaring. Shunda har bir buyumga aynan qancha ketgani ma'lum bo'ladi va tannarx taxminiy emas, aniq chiqadi.

Yarim tayyorni yozmasangiz, bir oydan keyin qutidan «bu nima edi?» deb topilgan bo'laklar chiqadi, ularga ketgan vaqt esa behuda ketadi.

Minimal qoldiq va ranglar partiyasi

Har bir material uchun minimal qoldiq belgilang. Formula sodda: haftalik sarf × (materialga navbatdagi borishgacha o'tadigan kunlar ÷ 7) + bitta kutilmagan buyurtma uchun zaxira.

Misol: haftasiga 3 kalava ip ketadi, bozorga 10 kunda bir borasiz. 3 × 10 ÷ 7 ≈ 4,3, yaxlitlab 5 kalava. Kutilmagan buyurtma uchun yana 2 kalava qo'shsangiz, minimal qoldiq 7 kalava bo'ladi. Qoldiq 7 dan tushishi bilan ro'yxatga «olish kerak» deb yozing.

Bayram oldidan (Navro'z, Yangi yil) buyurtmalar ko'payadi: bir oy oldin minimal qoldiqni oshirib qo'ying, chunki bozorda mashhur ranglar birinchi bo'lib tugaydi.

Rangga alohida e'tibor bering. Bir xil nom bilan sotilgan ipning boshqa partiyasi tusi biroz farq qilishi mumkin. Katta buyurtma uchun ipni bir yo'la, bir partiyadan oling va yorliqdagi partiya raqamini saqlab qo'ying. Matoning qoldig'ini metrda yozing: 30 sm dan kichik bo'laklarni alohida «mayda buyumlar» qutisiga soling.

Narx qo'yishda materialni hisobga oling

Narx belgilashda material, vaqt va qadoqni hisobga oling. Misol: to'qilgan ayiqcha.

• ip, 2 kalava × 18 000 = 36 000 so'm;
• to'ldiruvchi 5 000, ko'z va furnitura 2 000, qadoq 3 000 so'm;
• vaqt: 4 soat × 10 000 = 40 000 so'm.

Tannarx: 86 000 so'm. Agar 86 000 ga sotsangiz, o'z ish haqingizni olasiz, ammo yangi material, reklama va kutilmagan xarajatga pul qolmaydi. 35 foiz ustama bilan narx taxminan 116 000, yaxlitlab 120 000 so'm bo'ladi. Ip narxi ko'tarilsa, shu hisobni qayta qiling.

Odatiy xatolar

• materiallarni umumiy qutida, yozuvsiz saqlash;
• sovg'a qilingan yoki o'zingiz uchun ishlatilgan materialni yozmaslik;
• rangni faqat «pushti» deb yozish, holbuki pushtining beshta turi bor: kod yoki namuna kerak;
• yarim tayyor bo'laklarni ro'yxatga kiritmaslik;
• narxni materialsiz, «bozordagi o'xshashiga qarab» qo'yish.

Xulosa

Material hisobi — qo'l ishi ustasini uzilishsiz ishlashga o'rgatadigan odat. Uchta ro'yxat, minimal qoldiq va tannarx hisobi bilan siz nimadan qancha borligini va buyumga qancha ketishini bilib olasiz. Atelye yoki ustaxonada materiallar ko'payib, uyingizdagi omborcha to'lib ketsa, Sanab jamoasi hammasini sanab, ro'yxat tuzib berishi mumkin.