Oila biznesi: kim nimaga javob beradi

Oilaviy do'konda ota tovar olib keladi, ona sotadi, o'g'il qarz daftarini yuritadi, xola esa vaqti bo'lsa yordam beradi. Hamma hamma ishni qiladi, kamomad chiqqanda esa hech kim hech narsaga javob bermaydi. «Kim oldi?», «nega yozmading?» degan savollar bahsga, bahs esa xafagarchilikka aylanadi. Oila biznesida muammo odatda odamlarda emas, ish taqsimotida. Keling, ishni oddiy qilib bo'lib qo'yishning yo'lini ko'ramiz.

Nega «hamma hammasini qiladi» ishlamaydi

Bunday tartibning uchta kamchiligi bor:

• pulni olgan ham, sanagan ham, yozgan ham bir odam bo'lsa, xato bo'lganda tekshiradigan kishi yo'q;
• ikki kishi bir tovarni sotsa, biri yozadi deb ikkinchisi yozmaydi, natijada sotuv daftarda ko'rinmaydi;
• kamomad chiqqanda kimdir ayblanadi, haqiqiy sabab esa izlanmay qoladi.

Tartib bo'lmasa, eng yaxshi mehr-oqibat ham charchaydi.

Rollarni odamga qarab emas, ishga qarab bo'ling

Besh xil ish bor, har biriga bitta javobgar tayinlang:

1. Xarid: nima va qancha olib kelinadi, qanday narxda.
2. Qabul va sanoq: kelgan tovarni sanaydi va hujjat bilan solishtiradi.
3. Savdo va kassa: sotadi, pul oladi, kun oxirida kassani yopadi.
4. Daftar: kirim va chiqimni yozadi, qoldiqni yangilab turadi.
5. Qarz va chegirma: kim qarzga berishi mumkin, qancha chegirma qilish mumkin.

Kichik oilada bir odam ikki ishni olishi tabiiy. Masalan, bittangiz tovar qabul qiladi va sanaydi, ikkinchingiz sotadi va pul yig'adi, uchinchi daftarni yuritadi.

«Ikki kalit» qoidasi

Bitta qoidani yodda tuting: tovarni qabul qilgan odam haftalik sanoqni o'zi o'tkazmasin. Uni boshqa oila a'zosi qilsin. Bu ishonchsizlik emas, himoya: xato bo'lsa, u ikkinchi ko'zga ilinadi va hech kim qasddan ayblanmaydi.

Uy uchun olinganlar

Oilaviy bizneslarda eng ko'p uchraydigan «ko'rinmas kamomad»: uyga bir paket shakar olib ketildi, kassadan bozorlikka pul olindi, qarindoshga chegirma bilan berildi. Bularning birortasi yomon niyatdan emas, ammo yozilmasa, qoldiq ham, foyda ham noto'g'ri chiqadi.

Yechim sodda: «Uyga» degan alohida qator oching. Unga sana, nima olingani va qancha turishi yoziladi. Kassadan pul olinsa, qog'ozga yoziladi: kim, qancha, nima uchun. Oyiga bir marta yig'indini hisoblang: oilaga qancha ketayotganini ko'rsangiz, ko'pincha hayratlanasiz. Shundan keyin oila uchun alohida oylik summa belgilash oson.

Qarindosh-urug'ga qarz berish ham shunday: kimga, qancha, qachongacha, daftarda yozilgan bo'lsin. Qarindoshdan qarzni so'rash odamni xijolat qiladi, daftardagi yozuvni eslatish esa ancha yengil.

Haftalik yig'ilish va yozma qoidalar

Haftada bir marta, masalan dam olish kuni choy ustida, yigirma daqiqa o'tirib, to'rt savolga javob bering:

• bu hafta nima sotildi va nima tugayapti;
• daftardagi qoldiq haqiqiy sanoqqa mos keldimi;
• kim qancha qarzdor va to'lovlar qachon;
• kelasi haftaga nima olish kerak.

Natijani bitta varaqqa yozing. Shu varaqning ikkinchi qismiga qoidalarni yozing: kim nimaga javobgar, chegirma qanchagacha (masalan, 5 foizgacha — o'zi, undan ko'p — egasi bilan kelishib), qarzga kim bera oladi, kassadan pulni qanday olish mumkin.

Kassani bir odamdan ikkinchisiga topshirganda ham oddiy qator yozing: sana, kassadagi summa, kim topshirdi, kim qabul qildi. Bu rasmiyatchilik emas: ertasi kuni «kecha kassada ko'proq edi» degan bahs chiqmaydi, chunki raqam yozilgan.

Varaqni devorga yopishtiring. Yozib qo'yilgan qoida «sen menga ishonmaysanmi?» degan savolni yo'qotadi, chunki u odamga emas, ishga tegishli.

Odatiy xatolar

• hamma narsani «biz oilamiz-ku» deb og'zaki kelishish;
• o'smir bolaga yoki qarindoshga javobgarliksiz kassani topshirish;
• haftalik sanoqni faqat tovarni qabul qilgan odamga qoldirish;
• kamomad chiqqanda sababni emas, aybdorni qidirish;
• uyga olinganni yozmaslik.

Xulosa

Mehr-oqibat muhim, lekin hisob alohida: ochiq yozilgan raqam oilaviy kelishmovchilikning oldini oladi. Rollar, «ikki kalit» qoidasi, uyga olinganlar jadvali va haftalik yig'ilish buning uchun yetarli. Biznes o'sib, tovar ko'payganda Sanab jamoasi betaraf tomon sifatida sanoq o'tkazib, natijani hisobotda topshirishi mumkin: raqam kimningdir fikri bo'lmay, hamma uchun ochiq bo'ladi.