Sovg'a va namuna: ularni qanday hisobga olish

Choy va quruq mevalar sotadigan do'konda mijoz yarim kilo mayiz so'raydi. Siz «ta'mini ko'rib oling» deb bir hovuch tutasiz, doimiy xaridorga esa tarozi ustiga yana ellik gramm «sovg'a» qo'shib yuborasiz. Har bir harakat mehribon va foydali, lekin hech biri daftarga tushmaydi. Oy oxirida sanoqda bir necha kilogramm tovar yetishmaydi va siz nima bo'lganini tushunolmay qolasiz. Aslida bu kamomad emas, yozilmagan chiqim.

Nega bular kamomadga o'xshab ketadi

Sovg'a, namuna va tester tovarni omborda kamaytiradi, lekin pul keltirmaydi. Agar ular yozilmasa, qoldiq «sirli» tarzda pasayadi va haqiqiy yo'qotishlar (xato, sinish, o'g'irlik) shu fonda ko'rinmay qoladi. Chiqimning to'rt turi bor:

• sovg'a: mijozga yoki hamkorga beriladigan tovar;
• namuna: tatib ko'rish uchun ochilgan tovar;
• tester: javonda ko'rsatish uchun ochiq turgan buyum;
• reklama: bloger, konkurs yoki hamkor uchun yuborilgan to'plam.

Ularga yana o'zingiz yoki oilangiz uchun olingan tovar qo'shiladi: u ham «o'z ehtiyoji» deb yozilishi kerak.

Uch usulda yozish

1. Dona tovar. Muhrlangan qadoqni sovg'a qildingiz, demak jurnalga «chiqim, izoh: sovg'a» qatori yoziladi: sana, kod, miqdor.
2. Tarozida sotiladigan tovar. Tatib ko'rish uchun alohida idish ajrating. Ertalab idishni tortib, vaznini yozing, kechqurun yana torting. Farq kunlik namuna. Misol: dushanba ertalab idish bilan birga 1 000 gramm edi, kechqurun 640 gramm qoldi, demak 360 gramm namuna bo'ldi. Bu bitta qator: «chiqim, namuna, 0,36 kg».
3. Tester va ochiq qadoq. Ochilgan qadoqni alohida «ochiq» deb belgilang va qolgan vaznini yozib qo'ying. Muhrlangan qadoqlar bilan aralashtirmang, aks holda sanoqda qaysi biri ochiq ekanini adashtirib qo'yasiz.

Qiymatini tannarx bo'yicha hisoblang

Bu chiqimlarni pul bilan ko'rish uchun tovarni sotuv narxida emas, olingan narxda baholang. Misol: tannarx kilosiga 85 000 so'm. Bir oyda:

• namuna: kuniga o'rtacha 200 gramm, 26 kunda 5,2 kg, ya'ni 442 000 so'm;
• doimiy mijozlarga qo'shilgan 50 grammlar: 60 marta, jami 3 kg, ya'ni 255 000 so'm;
• blogerga yuborilgan bitta to'plam: 120 000 so'm.

Jami 817 000 so'm. Agar oylik sotilgan tovarning tannarxi 40 million so'm bo'lsa, bu taxminan 2 foiz. Ko'p emas, lekin ko'rinmas bo'lsa, uni nazorat qila olmaysiz.

Limit va natijani o'lchash

Har chiqim turiga o'z chegarasini belgilang. Masalan, namuna va sovg'alar oylik tannarxning 2 foizidan oshmasin. Doimiy mijozga qo'shimcha 50 gramm beriladi, undan ko'p emas; kim bunday sovg'a qilishi mumkin ekanini ham oldindan kelishib oling, shunda yordamchi o'zicha ko'proq berib yubormaydi.

Namuna foydali ekanini ham tekshirib ko'ring. Bir hafta davomida varaqqa ikki ustun chizing: tatib ko'rganlar va tatib ko'rgandan keyin xarid qilganlar. Masalan, 25 kishi tatib ko'rdi, 11 tasi sotib oldi, ya'ni 44 foiz (shartli raqam). Agar ko'pchilik tatib ko'rib, hech narsa olmasa, namunani kamaytirish yoki boshqa tovar bilan almashtirish kerak.

Konkurs yoki hamkorlik uchun jo'natilgan tovarni ham yozing: kimga, nima, qachon va qanday maqsadda. Bu reklama xarajati va uni boshqa xarajatlar bilan taqqoslash mumkin.

O'zingiz yoki xodimlar uchun olingan choy ham oddiy chiqim. Jurnalda alohida «o'z ehtiyoji» izohini qo'ying va oyda bir marta jamlang. Egalarning o'zi ham bu summani ko'pincha eslay olmaydi; yozib borsangiz, oilaviy xarajat bilan biznes xarajati aralashmaydi. Xodimlarga choy-qand berish odat bo'lsa, uni ham shu tarzda yozing: bu jazolash uchun emas, aniq hisob uchun.

Xulosa

Sovg'a va namuna yomon emas, ular mijozni olib keladi. Yomoni ularning ko'rinmasligi. Chiqimning turi, miqdori va qiymatini yozib borsangiz, kamomad bilan haqiqiy yo'qotishni ajrata olasiz, reklama sarfini bilasiz va nazorat qila olasiz. Sanoqdagi farq nimadan ekanini aniqlashga vaqt yetmasa, Sanab jamoasi tovarni sanab, qoldiq bilan hujjat orasidagi farqlarni hisobotda ko'rsatadi.